Quy định xanh của châu Âu: không chỉ là rào cản mà còn là cánh cửa

Châu Âu là một trong những khách hàng quan trọng nhất của Việt Nam. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 56,2 tỷ USD hàng hóa sang Liên minh châu Âu (EU), với sự hỗ trợ của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA), có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2020. Giờ đây, châu Âu cũng đang thay đổi những gì họ yêu cầu ở các nhà cung cấp.

Những gì đang thay đổi

Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) sẽ yêu cầu các doanh nghiệp đưa cà phê, gỗ, cao su, ca cao, dầu cọ, đậu tương và các sản phẩm từ gia súc vào thị trường châu Âu phải chứng minh rằng những hàng hóa này không được sản xuất trên đất mới bị phá rừng. Sau hai lần lùi thời hạn, quy định sẽ được áp dụng từ ngày 30 tháng 12 năm 2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, và từ ngày 30 tháng 6 năm 2027 đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Việt Nam đã được xếp vào nhóm quốc gia có rủi ro thấp, nghĩa là được áp dụng quy trình kiểm tra đơn giản hơn, nhưng người mua vẫn sẽ hỏi những trang trại và đồn điền cung cấp hàng hóa cho họ nằm ở đâu.

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) được áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026 đối với hàng nhập khẩu sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Các nhà nhập khẩu châu Âu phải tính đến lượng carbon phát thải trong quá trình sản xuất những hàng hóa này, và đương nhiên họ sẽ ưu tiên những nhà cung cấp có thể báo cáo được lượng phát thải đó. Người mua Nhật Bản cũng đang đi theo hướng tương tự: các chuẩn mực công bố thông tin về phát triển bền vững mới của Nhật Bản, được áp dụng theo lộ trình đối với các công ty niêm yết lớn nhất bắt đầu từ năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm 2027, bao gồm cả phát thải trong chuỗi cung ứng.

Vì sao đây có thể là tin tốt

Những quy định như thế này mang lại lợi thế cho các doanh nghiệp hiểu rõ hoạt động của chính mình. Trong ngành cà phê, một khảo sát năm 2025 cho thấy chỉ khoảng 10% nông hộ nhỏ lưu giữ hồ sơ đến từng thửa đất. Đó là một khoảng trống, nhưng cũng là một cơ hội: những nhà sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu có thể đảm bảo truy xuất nguồn gốc đáng tin cậy được kỳ vọng sẽ giành được những hợp đồng ổn định hơn với giá tốt hơn. Bản thân Việt Nam cũng đang đi theo hướng này, với cam kết tại COP26 năm 2021 về đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, cùng thị trường carbon trong nước hiện đang trong giai đoạn thí điểm.

Phần lớn là những bước chi phí thấp

Phần lớn công tác chuẩn bị không tốn kém. Ghi chép nguyên liệu thô đến từ đâu. Lưu giữ hồ sơ đơn giản, nhất quán về mức sử dụng năng lượng và sản lượng. Đề nghị các nhà cung cấp làm điều tương tự, và hỗ trợ họ khi cần. Tiết kiệm năng lượng ở những khâu dễ thực hiện, điều này cũng giúp giảm chi phí. Và trao đổi sớm với khách hàng châu Âu và Nhật Bản để biết chính xác họ sẽ cần những gì. Những doanh nghiệp coi đây là việc giữ nề nếp quản lý tốt thay vì một thủ tục giấy tờ thường nhận thấy toàn bộ hoạt động của mình nhờ đó mà vận hành tốt hơn.